Geschiedenis
Het culturele erfgoed van een betrokken amateur-historicus
YEB HETTINGA
(1938 - 1999)
Een bepaalde avontuurlijke inslag kon Yeb Hettinga niet ontzegd worden.
Geboren in de 'Bjusse' -een streek in de buurt van Klooster-Lidlum, zocht hij al op jonge leeftijd naar nieuwe mogelijkheden in het 'land met de onbegrensde mogelijkheden' ,Amerika.
Met 'in pear sinten yn 'e buse' waagde hij na oorlog de overtocht.
'Survival' was het motto en hij verdiende daar de kost met onder andere het huis aan huis venten van boeken en schilderwerkzaamheden.
De Amerikaanse droom werd voor hem echter geen werkelijkheid en na een paar jaar keerde hij terug naar Nederland waar hij als boerenarbeider werk vond in Groesbeek.
Niet veel later nam hij de boerderij over van zijn 'baas'.
Inmiddels was Yeb gehuwd en zijn uit Dronrijp afkomstige vrouw, Afke van der Wal wilde terug naar het 'heite-lan'.
Toen zich de gelegenheid in1986 voordeed om Camstra State in Firdgum te kopen had Yeb Hettinga wat hij wilde: een weliswaar sterk verwaarloosde, maar wel historische boerderij.
De restauratie kostte de nodige inspanning..Veel ‘kunde’van Yeb 'ferklearre him foar gek dat hy dy pleats kocht'. Al vrij snel begon Yeb Hettinga een gedeelte van zijn boerderij in te richten als particulier minimuseum. Want in zijn vrije tijd was deze autodidact een verwoed verzamelaar van oude landbouwwerktuigen.
Tevens ging hij met een dorpsgenoot Wietse Leistra, die in het bezit was van een metaaldetector, speuren naar oude voorwerpen.
De resultaten werden in vitrines in Camstra State uitgestald: onder andere enkele Romijnse fibula,s en een muntenverzameling,kledinghaakjes uit 1700 en allerlei andere voorwerpen die nu in vitrinekasten in de voormalige school zijn te bezichtigen.
Het museum is in de geest van Yeb verwezenlijkt en ter nagedachtenis aan hem ligt er buiten een herdenkingssteen met twee kleinere ervoor waar de namen van zijn kleinkinderen op staan.
Geschiedenis van Firdgum
Firdgum was/is maar een kleine plaats, de aanduiding dorp nauwelijks waard.
Het is meer een gehucht dat vroeger op een hoge terp was gelegen.
Vroeger werd het gehuchtje wel Feirdigheim genoemd.
Daaruit kan men afleiden dat er in het verleden een feir of veer geweest is, waarschijnlijk over de Middelzee naar andere dorpen zoals Hallum.
De oude zeedijk (grienedyk) die door Beetgum en Berlikum rond het Bildt loopt, verenigt zich op de bodem van het dorp Firdgum met de zeedijk en vormt een grens tussen de grietenijen Barradeel en het Bildt.
Het gehucht ontleende enige belangrijkheid aan vier states die hier hebben gestaan.
De namen zijn nog terug te vinden op oude landkaarten.
Het waren Klein Folta of Folopta, de Jelgersma State, Farnia State en Camstra State.
Deze Staten zijn later overigens allemaal in boerderijen veranderd. Van die van Camstra State is nog als iets van overgebleven, een kelder met opkamer, waarin een grote schouw met bovenmantel van zandsteen, bewerkt in vroeg renaissance stijl, denkelijk van omstreeks 1500, met een betegeling van ruitertjes van Karel V en wapens in terra cotta.
In het museum kunt u desgewenst een film bekijken waarin Yeb zelf een rondleiding geeft.
U ziet dan de opkamer en de zeer bijzondere kelder en nog meer opmerkelijke zaken.
Ook krijgt u een interpretatie van de persoon Yeb en over het ontstaan van zijn museum / privé collectie waar die zo beretrots op was!
Geschiedenis van de school te Firdgum.
Firdgum heeft twee scholen gehad.
In de jaren van voor 1900 werd er lesgegeven in de achterkamer van het pastoriehuis naast de kerk.
Het grote huis waar nu o/a Jan Murk woont. Voor Jan heeft Roel Slofstra hier nog gewoond.
De oude boekenkast welke hier werd gebruikt heeft Roel nog geschonken aan het museum zodat iedereen deze hier kan bekijken en staat deze tevens weer in Firdgum.
Van een schoolgebouw kon je eigenlijk niet praten omdat het slechts een (achter)kamertje betrof.
De ouders van de schoolgaande kinderen woonden en werkten voornamelijk op de landerijen van en rond Firdgum . Ook kwamen er veel kinderen van de vissershuisjes onder de zeedijk.
Veel gezinnen waren dit natuurlijk niet maar wel grotere.
Zodoende gingen er toch nog redelijk veel kinderen, op klompjes veelal naar school.
De Yeb Hettinga Skoalle is in 1902 gebouwd maar heeft niet zo lang als school gefunctioneerd.
Verantwoordelijk hiervoor was minister H.P.Marchant :
| - | Voerde in 1934 een spellingshervorming door (spelling-Marchant) in het onderwijs. Deze vereenvoudige spelling is gebaseerd op de ideëen van de leraar Nederlands R.A. Kollewijn. Hij stelde voor de dubbele 'ee' en 'oo' in open lettergrepen (niet zoo, maar zo) af te schaffen. Verder verdwijnt de onuitgesproken 'ch' ('versche visch' wordt 'verse vis'). | |
| - | Uit bezuinigingsoverwegingen werden door hem veel openbare scholen opgeheven, terwijl hij de bijzondere scholen ongemoeid moest laten. |
De Skoalle is volledig in oude staat gerenoveerd.
Zo kunt u o/a binnen nog zien hoe de klaslokalen verdeeld waren en hoe de toiletten eruit zagen.
In 1936 gingen de deuren samen met nog 600 andere "kleine"schooltjes dicht.
Wat een ramp voor die kinderen.
Moesten ze ineens naar Tjummarum of Minnertsga.
Fietsen waren er niet dus dat werd lopen geblazen en tussen de middag niet even naar huis voor een boterham maar overblijven. Na 1936 heeft de Skoalle dienst gedaan als opslag voor o/a aardappelboxen, tractoren etc. Dit heeft tot 1996 geduurd.
Toen hebben Yeb en Afke de Skoalle gekocht en zijn ze gestart met de restauratie.
Aan de hand van oude foto’s is de Skoalle geheel in oude staat gerestaureerd en functioneert nu dus als museum/annex archeologisch steunpunt.
Geschiedenis van de Firdgumer toren.
(Sint Nicolaaskerk)Dateert uit het einde van de dertiende eeuw en vormde vroeger een eenheid met een gotisch kerkje.
De toren is een markant punt in het landschap omdat hij op een vrij hoge terp staat.
De kerk die bij de toren hoorde, is in 1792 al gesloopt.
Waarschijnlijk door het geringe aantal inwoners kon de kerkelijke gemeente de kerk niet meer onderhouden.
In 1921 kreeg de toren, die van grote moppen is opgetrokken, een forse opknapbeurt. Toen namelijk werd het bovenstuk met het zadeldak vervangen door een geheel nieuwe top met eveneens een zadeldak. Deze top wijkt naar bouwwijze en steensoort sterk af van de rest van de toren en is ontworpen door architekt G. J. Veenstra uit Leeuwarden die dat deed naar voorbeeld van een oude tekening.
De torentop is versierd met een klimmend boogfries.
De toren bestaat verder uit drie geledingen die door geprofileerde waterlijsten zijn gescheiden.
Eenzaam staat hij daar op het kerkhof, vroeger wel gebruikt als duiventil van de schoolmeester.
Toen scheen de toren nogal voordelig te zijn zoals blijkt uit een rekening van 1783, dat aan meester Elzinga wegens het gemis van duiven op den toren eene som van 14 caroliguldens is uitbetaald.
Deze kerk behoorde ook onder het klooster- Lidlum. Vele kerken zijn onder den invloed van Lidlum gebouwd, b.v. de vroegere kerken te Winsum, Baijum, Oosterzee, Berlikum en dus Firdgum, benevens die te Sexbierum, Spannum, Weidum en Tjummarum en nog enkele andere.
In de toren hangt een klok uit de vijftiende eeuw.
“Silhouet van slanke toren Firdgum ‘spookte’ in maanlicht als overleden boerin”.
Lange tijd heeft de lange, slanke, zwarte gedaante van en overleden boerin de inwoners van Firdgum, en met name de arbeiders van een van de grote boerderijen, ’s nachts schrik aangejaagd.
Vaak was de vrouw, van wie men veronderstelde dat haar ziel na het hertrouwen van haar man geen rust kon vinden, te zien.
Haar zwarte haar glansde in het maanlicht.
Haar verschijning maakte de arbeiders vaak zo wanhopig, dat ze uit pure angst met een jachtgeweer op haar schoten.
Het hielp niet.
De gestalte kwam terug, zo wil een oud verhaal.
Nieuwsgierig hoe dit afloopt?
Een bezoekje aan het museum doet wonderen….
